O autorze
Janusz Piechociński. Ukończył studia z zakresu handlu wewnętrznego w Szkole Głównej Planowania i Statystyki. Następnie był pracownikiem w SGPiS/SGH w Katedrze Historii Gospodarczej. W działalność polityczną zaangażował się bardzo wcześnie, wstępując do Związku Młodzieży Wiejskiej, w której doszedł do szczebla władz krajowych. W latach 1988-89 był przewodniczącym Krajowej Rady Akademickiej przy ZMW. W 1987 r. wstąpił do ZSL. Uczestniczył w rozmowach Okrągłego Stołu po stronie rządowej, wieloletni parlamentarzysta

Opinie dla Komisji Sejmowej

Czy niszczenie części albo pojazdów wprowadzonych bezprawnie do obrotu jest konstytucyjne ?

Opinia prawna
w sprawie art. 70g ust. 7 pkt 3 ustawy Prawo o ruchu drogowym w brzmieniu zaproponowanym w rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw
(druk sejmowy nr 376)


I. Tezy opinii

1. Dyrektywa 2007/46/WE nie rozstrzyga, jakiego rodzaju sankcje zastosowane mają być w przypadku naruszenia jej przepisów, ale jedynie wskazuje, że mają być to sankcje skuteczne, proporcjonalne i odstraszające, pozostawiając państwom członkowskim swobodę wyboru tych sankcji.
2. Art. 64 Konstytucji gwarantuje ochronę prawa własności. Ochrona własności nie jest jednak absolutna, jej ograniczenie jest dopuszczalne na podstawie art. 31 ust. 1 Konstytucji jeśli jest ono konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób.
3. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego przyjmuje się, że nawet obowiązek zniszczenia rzeczy (rozbiórki budowli wybudowanej bez wymaganego zezwolenia) jest dopuszczalnym ograniczeniem prawa własności.
4. Obowiązek zniszczenia pojazdów i ich części wprowadzonych do obrotu bez świadectwa homologacji albo wymaganego zezwolenia ma na celu nie tylko ukaranie podmiotu wprowadzającego te pojazdy albo ich części, ale przede wszystkim ochronę życia i zdrowia uczestników ruchu drogowego przed niebezpieczeństwem powodowanym przez pojazdy i części pojazdów niewiadomego pochodzenia. Ochrona zdrowia uczestników ruchu drogowego wymaga zagwarantowania wyłączenia z tego ruchu pojazdów oraz ich części, które nie posiadają świadectwa homologacji albo wymaganego zezwolenia na dopuszczenie do obrotu i mogą powodować zagrożenie nie tylko dla posiadaczy tych pojazdów, ale dla wszystkich kierowców.
5. Istnieje istotne prawdopodobieństwo ponownej sprzedaży pojazdu albo jego części wycofanych wcześniej z obrotu ze względu na brak homologacji albo wymaganego zezwolenia.
6. Sankcja grzywny oraz obowiązek wycofania pojazdu albo jego części z obrotu mają ograniczone działanie prewencyjne i nie gwarantują, że te pojazdy albo ich części nie zostaną ponownie sprzedane. Dopiero zniszczenie pojazdu albo jego części gwarantuje, że nie zostanie on ponownie wprowadzony do obortu.
7. Obowiązek zniszczenia pojazdów albo ich części wycofanych z obrotu mógłby zostać zastąpiony inną sankcją, gdyby gwarantowała ona, że pojazdy te albo ich części nie zostaną powtórnie wprowadzone do obrotu.


II. Przedmiot opinii
Przedmiotem opinii jest art. 70g ust. 7 pkt 3 ustawy Prawo o ruchu drogowym w brzmieniu zaproponowanym w rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy nr 376). Przywołany przepis nakłada na podmiot, który wprowadził do obrotu przedmiot wyposażenia lub część bez wymaganego odpowiedniego świadectwa homologacji albo zezwolenia na dopuszczenie do obrotu obowiązek wycofania tej części albo przedmiotu z obrotu (podając wcześniej do publicznej wiadomości w środkach masowego przekazu o zasięgu ogólnopolskim, informacji o przedmiotach wyposażenia lub częściach objętych obowiązkiem wycofania z obrotu wraz z terminem ich wycofania), a następnie zniszczenia tego przedmiotu lub części (z zachowaniem przepisów o odpadach i ochronie środowiska). Wycofanie przedmiotu lub części z obrotu odbywa się na koszt osoby, która wprowadziła ten przedmiot lub część do obrotu, a nie aktualnego właściciela pojazdu. Osoba faktycznie władająca przedmiotem wyposażenia lub częścią objętą obowiązkiem wycofania z obrotu ma prawo żądać od wprowadzającego odkupienia albo wymiany części albo przedmiotu na nowy (art. 70g ust. 8 pkt). Poza obowiązkiem wycofania i zniszczenia części wprowadzonych nielegalnie do obrotu na podmiot wprowadzający nałożona może być kara pieniężna w wysokości nie większej niż 25 % wartości sprzedaży wynikającej z wprowadzenia do obrotu tego przedmiotu wyposażenia lub części (art. 140m ust. 1 pkt 3). Obowiązek wycofania z obrotu i zniszczenia oraz możliwość nałożenia kary pieniężnej dotyczyć ma także pojazdów wprowadzonych do obrotu bez wymaganego odpowiedniego świadectwa homologacji typu lub innego równoważnego dokumentu.
Przywołane przepisy stanowią implementację art. 46 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 września 2007 r. ustanawiającej ramy dla homologacji pojazdów silnikowych i ich przyczep oraz układów, części i oddzielnych zespołów technicznych przeznaczonych do tych pojazdów 2007/46/WE, która zobowiązuje państwa członkowskie do określenia sankcji mających zastosowanie w przypadku naruszenia przepisów dyrektywy. Dyrektywa nie rozstrzyga, jakiego rodzaju mają być to sankcje, ale jedynie, że mają być one skuteczne, proporcjonalne i odstraszające. Dyrektywa pozostawia zatem państwom członkowskim swobodę w zakresie wyboru sankcji. Według uzasadnienia projektu realizować ma on zasadę odpowiedzialności podmiotów wprowadzających do obrotu pojazdy, przedmioty wyposażenia lub części bez wymaganych dokumentów (świadectwa homologacji albo zezwolenia na dopuszczenie do obrotu). W uzasadnieniu zwraca się uwagę, że obowiązek odkupienia i wycofania z obrotu pojazdu, przedmiotu albo części wprowadzonej bez stosownego zezwolenia ma na celu zapewnienie bezpieczeństwa ruchu drogowego, proponowane rozwiązania te mają charakter prewencyjny zmierzający do zapewnienia wysokiego poziomu bezpieczeństwa uczestników ruchu drogowego. Zdaniem resortu transportu sankcje przewidziane w projekcie są współmierne do zagrożenia, które może być spowodowane w wyniku wprowadzenia do obrotu pojazdów, przedmiotów wyposażenia lub części bez wymaganych dokumentów.

I. Analiza obowiązku zniszczenia rzeczy wprowadzonych do obrotu bez świadectwa homologacji albo zezwolenia na dopuszczenie do obrotu
W art. 64 ust.1 Konstytucja gwarantuje ochronę własności oraz innych praw majątkowych. Ochrona prawa własności nie jest jednak absolutna, prawo własności może ulec wywłaszczeniu na podstawie art. 21 ust. 1 Konstytucji, wywłaszczenie musi być jednak dokonane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem. Ochrona własności może być także ograniczona na podstawie art. 31 ust. 3 Konstytucji, przepis ten stanowi, że ograniczenia praw konstytucyjnych dopuszczalne są jedynie jeśli są one konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia takie mogą występować jedynie w aktach rangi ustawowej i nie mogą naruszać istoty wolności albo prawa.
Obowiązek zniszczenia pojazdu albo części wprowadzonych do obrotu bez świadectwa homologacji albo wymaganego zezwolenia jest najdalej idącym ograniczeniem prawa własności. Jednak nawet tak daleko idące ograniczenie własności jest w prawie polskim dopuszczalne. Przykładem pozbawienia prawa własności w sytuacji bezprawnego wytwarzania rzeczy jest art. 79 ust. 4 ustawy z 4 lutego 1994 r. o ochronie praw autorskich i praw pokrewnych . Przepis ten stanowi, że sąd nakazać może, na wniosek uprawnionego, zniszczenie przedmiotów wytworzonych z naruszeniem praw autorskich. W wyroku z 12 stycznia 1999 r., P 2/92 Trybunał Konstytucyjny uznał, że dawny art. 48 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane, nakazujący rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, będącego w budowie albo wybudowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę albo zgłoszenia stanowi dopuszczalne na podstawie art. 31 ust. 3 Konstytucji ograniczenie prawa własności. Trybunał uznał, że ustawodawca może eliminować przypadki samowoli budowlanej także przez obowiązkową rozbiórkę budowli. Obowiązek rozbiórki budynku lub jego części stanowi adekwatną sankcję w przypadku podjęcia budowy bez zezwolenia.
Obowiązek zniszczenia pojazdów oraz części pojazdów wprowadzonych do obrotu bez świadectwa homologacji albo zezwolenia na dopuszczenie do obrotu stanowi ograniczenie konstytucyjnego prawa własności. Według uzasadnienia proponowanych zmian sankcje mają na celu nie tylko ukaranie sprawcy, ale przede wszystkim zapewnienie bezpieczeństwa ruchu drogowego. Zapewnienie bezpieczeństwa ruchu drogowego jest jedną z form ochrony życia i zdrowia obywateli oraz zagwarantowania porządku publicznego. Ochrona zdrowia przed niebezpieczeństwem wypadków spowodowanego przez bezprawnie wprowadzone do obrotu części albo pojazdy uzasadnia, w świetle art. 31 ust. 3 Konstytucji, ograniczenie prawa własności. Należy jednak zwrócić uwagę, że w momencie wycofania pojazdu albo jego części z obrotu nie stanowią one już bezpośredniego zagrożenia dla bezpieczeństwa ruchu drogowego. Wycofanie pojazdu albo jego części wprowadzonych do obrotu bez świadectwa homologacji albo zezwolenia na dopuszczenie do obrotu skutkuje wyeliminowaniem niebezpieczeństwa, jakie pojazd ten albo jego część stanowiły dla uczestników ruchu drogowego. Po wycofaniu z obrotu pojazd albo jego część nie stanowi już zagrożenia dla bezpieczeństwa ruchu drogowego, chyba że zostanie ponownie wprowadzony do obrotu.
Nie jest jednak wykluczone, że pojazd albo część wycofana w z obrotu zostaną ponownie sprzedane, powodując ponownie niebezpieczeństwo dla ruchu drogowego oraz zdrowia i życie jego uczestników. Jeśli pojazdy albo ich części zostały wprowadzone do obrotu bez świadectwa homologacji albo zezwolenie na dopuszczenie do obrotu istnieje prawdopodobieństwo, że po ich wycofaniu zostaną ponownie bezprawnie wykorzystane. Obowiązek zniszczenia wycofanych części oraz pojazdów ma na celu zapobieżenie temu niebezpieczeństw. Wątpliwe jest jednak, czy samo prawdopodobieństwo wprowadzenia rzeczy ponownie do obrotu i stworzenia stanu zagrożenia zdrowia i życia jest wystarczającym uzasadnieniem obowiązku zniszczenia tej rzeczy w świetle art. 31 ust 3 Konstytucji. Nie każdy pojazd albo jego część, które zostały wprowadzone do obrotu bez homologacji albo wymaganego zezwolenia, zostaną przez właściciela ponownie wprowadzone do obrotu, jeśli nie zostaną zniszczone, istnieje jednak prawdopodobieństwo, że tak się stanie. W dotychczasowym orzecznictwie Trybunał zwracał uwagę, że ustawodawcy pozostawiona jest swoboda w zakresie wyboru właściwego środka przeciwdziałania takiemu niebezpieczeństwu.
Art. 31 ust. 3 Konstytucji upoważnia ustawodawcę do ograniczenia ochrony praw konstytucyjnych, gdy ograniczenie takie jest konieczne dla ochrony zdrowia albo porządku publicznego. Obowiązek zniszczenia pojazdów albo ich części wycofanych z obrotu byłby uzasadniony w świetle art. 31 ust. 3 Konstytucji, gdyby ustawodawca nie mógł w inny sposób zapobiec ponownemu wprowadzaniu takich pojazdów albo ich części do obrotu i ponownemu powstaniu zagrożeniu zdrowia i życia uczestników ruchu drogowego. Obowiązek wycofania z obrotu pojazdów oraz ich części wprowadzonych do niego bez homologacji albo wymaganego zezwolenia powoduje jedynie ustanie istniejącego zagrożenia dla zdrowia i życia, nie zapobiega jednak ponownemu powstaniu tego zagrożenia. Jeśli takie pojazdy albo ich części nie zostaną zniszczone mogą zostać ponownie bezprawnie wprowadzone do obrotu powodując powstaniem niebezpieczeństwa w ruchu drogowym. Sankcja grzywny oraz obowiązek wycofania pojazdu albo jego części z obrotu mają ograniczone działanie prewencyjne i nie gwarantują, że te pojazdy albo ich części nie zostaną ponownie sprzedane. Obowiązek zniszczenia pojazdu albo jego części ma o wiele silniejsze skutki prewencyjne, ponieważ powoduje, że te pojazdy i części nie stworzą więcej zagrożenia dla bezpieczeństwa ruchu drogowego. Obowiązek zniszczenia pojazdu albo jego części wycofanych z obrotu mógłby zostać zastąpiony inną sankcją, która gwarantowałaby, że rzeczy takie nie zostaną powtórnie sprzedane.
Sankcje związane z wprowadzeniem do obrotu pojazdu albo jego części bez zezwolenia albo homologacji mają także na celu ochronę uczestników ruchu drogowego, w pierwszej kolejności osób, które nabyły taki pojazd albo jego część. Ochrona ta jest realizowana w pierwszej kolejności przez obowiązek odkupienia albo wymiany tego pojazdu albo jego części przez podmiot, który wprowadził tą część albo pojazd do obrotu. Z perspektywy nabywcy części pojazdu wprowadzonej do obrotu bez homologacji albo odpowiedniego zezwolenia najistotniejsza jest możliwość uzyskania niewadliwej części albo ekwiwalentu pieniężnego. Według przepisów projektu nabywcy bezprawnie wprowadzonych do obrotu pojazdów oraz ich części mają uzyskać taką rekompensatę. Ochrona zdrowia uczestników ruchu drogowego wymaga jednak także zagwarantowania wyłączenia z tego ruchu pojazdów oraz ich części, które nie posiadają świadectwa homologacji albo wymaganego zezwolenia na dopuszczenie do obrotu i mogą powodować zagrożenie nie tylko dla posiadaczy tych pojazdów, ale dla wszystkich kierowców. Postulat ten realizowany jest przez obowiązek zniszczenia pojazdów oraz ich części, które wprowadzone zostały do obrotu bez świadectwa homologacji albo wymaganego zezwolenia w celu zapobieżenia powtórzenia tego działania.




Autor:
dr Przemysław Sobolewski
ekspert ds. legislacji
w Biurze Analiz Sejmowych
Znajdź nas na Znajdź nas na instagramie
Trwa ładowanie komentarzy...